กำเนิดความคิด  กำเนิดปรัชญาไทย

"สุภาษิตเป็นเศษที่เหลือตกค้างของปรัชญา

ของคนในสมัยโบราณ  และตกทอดมาถึงสมัยเรา"

อริสโตเติล( Aristotle)

(384 - 322  ก่อน ค.ศ.)

 

               เนื่องจากชนชาติไทยตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน  ได้พัฒนาปรัชญาของตนขึ้นมาบนพื้นฐานแนวคิดจากวัฒนธรรมที่หลากหลาย โดยที่สังคมไทยเป็นสังคมที่ประกอบด้วยชนชาติไทยกลุ่มต่างๆ ซึ่งมีความแตกต่างกันไปตามสภาพภูมิประเทศ ขนบธรรมเนียม วัฒนธรรมประเพณี และความเชื่อดั้งเดิม   ตลอดจนลัทธิศาสนาต่างๆ ที่แพร่ขยายเข้าสู่ดินแดนไทยเป็นระลอก  แนวคิดทางด้านปรัชญาของไทยจึงมีความแตกต่างกันไปตามความเปลี่ยนแปลงและสภาพความเป็นอยู่ของสังคมในยุคนั้นๆ     

                 อย่างไรก็ตาม     ความหลากหลายเหล่านี้ได้เป็นต้นธารแห่งความคิดที่ผ่านการหล่อหลอมปรับปรุงเปลี่ยนแปลงและพัฒนามาช้านานจนกระทั่งปรากฏออกมาเป็นปรัชญาไทย และกลายเป็นความเชื่อมั่นพื้นฐานหรือโลกทัศน์ร่วมกันของคนในสังคม

                  กล่าวอีกนัยหนึ่ง  ความหลากหลายด้านความคิดนั่นแหละเป็นการพัฒนาโลกทัศน์เพื่อแสวงหาจุดยืนทางด้านความคิดร่วมกันของคนไทย   โดยเฉพาะแนวคิดด้านศาสนา  เมื่อคนไทยรับมาแล้วก็ปรับปรุงเปลี่ยนแปลงให้เหมาะสมกับวัฒนธรรมดั้งเดิม        ทั้งในด้านความเชื่อ       ทัศนคติเกี่ยวกับการแก้ปัญหา  วิถีการดำเนินชีวิต และเป้าหมายของชีวิต

                 แนวคิดดังกล่าว ได้สะท้อนออกมาเป็นความเชื่อมั่นในวิธีการมองโลกและชีวิต  ผ่านกิจกรรมการดำรงชีพ สำนวนโวหาร  นิทาน การละเล่น  สุภาษิตคำพังเพย เพลงเด็ก เพลงกล่อมเด็ก กวีนิพนธ์ ผญาและจารึก ตลอดจนศิลปกรรมแขนงต่างๆ 

                  โดยเฉพาะคำว่า "ผญา" ในภาษาอีสาน หมายถึง ปัญญา แสดงให้เห็นว่าคนไทยมีปรัชญาชัดเจนที่สุด  ผญารวมเอาหลักการดำรงชีวิตในภาวะที่กำลังดำเนินไปอยู่ในปัจจุบันเข้าไว้ด้วยกัน  บุปผา  บุญทิพย์  ได้ตั้งข้อสังเกตเกี่ยวกับ "ผญา" ไว้ว่า

 " คำว่า  ผญา เป็นคำอีสาน  สันนิษฐานกันว่าน่าจะมาจากคำว่า ปรัชญา เพราะภาษาอีสานออกเสียงควบ "ปร"   ไปเป็นเสียง  "ผ"  ดังในคำว่า  เปรต  เป็น  เผต  โปรด  เป็น โผด หมากปราง  เป็นหมากผาง   แปรง  เป็น  แผง   ดังนั้น คำว่า ปรัชญา  อาจเป็น ผัชญา  แล้วเป็นผญาอีกต่อหนึ่ง   ผญา คือคำพูดของนักปราชญ์ ซึ่งแฝงไว้ด้วยคติ  แง่คิด  คำพูดที่เป็นหลักวิชา  อันแสดงถึงความรอบรู้  ความสามารถของผู้พูด  นับว่าเป็นคำพูดของผู้มีปัญญา  เดิมผู้ที่จะพูดผญาได้ต้องเป็นปราชญ์   ได้รับการยกย่องว่ามีผญา โบราณยกย่องคนมีปัญญา  รู้หลักนักปราชญ์  ฉลาดในวินัย  คนผู้ฉลาดพูดเกี้ยวพาราสีว่าเป็นคนมีผญามาก"

              พระวรเวทย์วิสิฐ กล่าวว่า

                "ชายหนุ่มที่จะพูดกับหญิงสาวก็ต้องสรรค์หาคำดีๆ เพราะๆ เพื่อให้ถูกใจและใช้สำนวนพูดให้คิด ไม่บอกตรงๆ ว่ารัก ส่วนหญิงสาวก็เช่นเดียวกัน ในการโต้ตอบกับชายหนุ่ม ก็เลือกเฟ้นคำดีๆ  มาพูด ถึงแม้จะไม่รักก็หาพูดตรงๆ  เป็นการตัดรักไม่ เพราะฉะนั้น จึงเกิดมีคำร้อยกรองสำหรับโต้ตอบกันอย่างเพลงยาว เรียกว่า  ผญา "

                 จากทัศนะข้างต้นแสดงว่า คนไทยรู้จักใช้ปัญญาในการดำรงชีวิตที่ดำเนินไปในปัจจุบัน รู้จักใช้สิ่งที่ประสบพบเห็นในชีวิตประจำวันมาเป็นเครื่องกำหนดแนวคิด ค่านิยม ความเชื่อ  คติ  การประพฤติปฏิบัติอันมีศาสนาเป็นพื้นฐาน  ประยุกต์ให้เหมาะสมเพื่อให้เกิดผลดีงามในชีวิตและสังคม   ซึ่งผญาสะท้อนพื้นฐานวิธีคิดด้านปรัชญาของคนไทยโดยรวม

                 ปรัชญาไทยจึงหมายถึงโลกทัศน์ แนวคิด หลักปฏิบัติหรือหลักการดำเนินชีวิต  ค่านิยม ความเชื่อ คติ  การประพฤติการปฏิบัติอันเกี่ยวเนื่องด้วยศาสนาอันเป็นพื้นฐานชีวิตของคนไทย   เป็นการรวมเอาความเชื่อ ทัศนคติ ตลอดจนค่านิยมต่างๆ  ของบุคคลหรือของสังคมเข้าไว้ด้วยกัน โดยมีเป้าหมายเพื่อให้ชีวิตเข้าถึงความสงบสุข

 

ที่มาจากหนังสือ ทฤษฎีเบื้องต้นแห่งปรัชญาไทย ผู้แต่ง ญาณวชิระ